Ученические проекты



МБОУ «Кош-Агаштын текши тос уредулу школы»

Шинжу проект «Кем кучту?»

Автор: Дибесова Ай-Санаа

1 «г» класстын уренчиги

Шинжу иштин башкараачызы:

Баданова Айас Анатольевна

Кош-Агаш jурт.

2012 j.

Проект «Кем кучту?»

Бис алтай литературанын урогында «Теертпек» деп алтай калыктын

чорчогин кычырганыс. Теертпекти эмеген кижи быжырып, тактага салган. Jе

ол тактачактан тоголонып тужеле, тышкары чыкты. Ол суунын тожынан, онон

куннен, туунан, тарбаганнан не кучту деп сурайт. Учы-учында эн ле кучтузи

кижи болуп jат. Jе ол чын ба? Кем кучту? Кижи бе айса теертпек пе?

Бис, кижи ле теертпектин кажызы кучту деп, билерге санандыс.

Шинжу иштин амадузы: «Кем кучту ?» деп шинжу иш откурери.

Оок амадулар:— теертпекти неден быжырып турганын билип алары;

— теертпек кижиге кандый куч берип турганын билип алары.

Шинжунин объекти: теертпек.

Шинжунин предмеди: теертпектин компоненттери.

Гипотеза: «теертпектин кучи» — ол кижинин эди-канына керекту калориялар.

Шинжунин методторы:

— керекту литератураны шиндеери;

— специалистле куучын откурери;

— бойы алдынан шиндеери.

Шинжу иш литератураны шиндееринен башталды.

Теертпек- алтай калыктын аш-курсагы. Теертпек кулурдан тудулып, усте быжырылат. Теертпектин компоненттери:

-сут эмезе суу;

— тус;

-кулур;

— шикир;

— ус.

Кижинин эди-канына теертпек кандый туза берип турганын, бис эмчи-

педиатр Сахарьянова Нурлана Юрьевнанан сурадыс. Педиатрдын айтканыла

болзо,теертпекте калория сурекей коп. Ондо углеводтор, белоктор, устер,

минеральный веществолор ло витаминдер бар.

Углеводтор уч болукке болинет: моносахаридтер, олисахарлар ла

полисахарлар. Олор теертпекте 18-25% болуп jат.

Белоктор теертпекте 3 ала 10% jедет. Белоктор кижинин эди-канында эки тос

функция будурет: пластический ле энергетический.

Устер теертпекте 1 ала 40% jетире болуп jат. Теертпекти белетерге суйук ла

кату устер тузаланадыс. Ус jаныс ла калорийность коптотпойт, ол онойдо ок

амтаннын кемин бийиктедет.

Витаминдерге тос учур берилет. Олор эт-канда веществолорды таркадып jат.

Теертпекте В1, В2,РР, В- каротин деп витаминдер бар.

Минеральный веществолордон теертпекте натрий, калий, железо,

кальций, магний бар.Олор кижинин эт-канына база jаан тузазын jетирет.

Туп-шуулте:

Теертпек кижинин эди-канына керекту элементтер берип jат. Кижи теертпектен куч алынып jат.

Теертпек кижинен кучту.

Теертпекти (калашты) тегин jерге таштабай, чеберлеер керек.

МБОУ «Кош-Агаштын текши тос уредулу школы»

Шинжу проект

«Бистин столго калаш кайдан келген

Автор: Алмадаков Ринат

2 «в» класстын уренчиги

Шинжу иштин башкараачызы:

Баданова Айас Анатольевна

Кош-Агаш jурт.

2012 j.

Тема: « Бистин столго калаш кайдан келген?»

Бу проект бойынын алдына профориентационный амаду тургузып jат: башка-

башка профессиялу улусла таныштыраары. Онойдо ок бу проект бардарды

аjаруга баштандырат, бистин столго калаш канайда келет, калашты тегин

калас уребей, таштабай, чеберлеерине.

Ринатта эjези бар. Ол калаш быжырып турган jерде (пекарняда) иштейт.Ол

ижин сурекей тын сууйт. Эjезинин айткажыла болзо, онын ижинен калаш

будуп jат.

Jе бис, калаштын будери кемнен камаанду деп, билип аларга санандыс.

Шинжу иштин амадузы: шинжу иш откурери «бистин столго калаш кайдан келген?»

Оок амадулар:

— калаштын канайда буткенинин этаптарынын ээчий барарын чокумдап

алары;

-калашты будурип турган улустын профессияларыла таныжары.

Шинжунин объекти: калаш.

Шинжунин предмеди: калаш будуреринин ээчий этаптары.

Гипотеза: калаштын буткени- ол башка-башка профессиялу улустын ижинин

турултазы.

Шинжу иштин методторы:

— литератураны шиндеери;

— специалисттерле куучын откурери;

— бойынын шижилери.

Проектти баштардан озо , бис коп литература шиндедис. Онон коп

jетирулер табып алдыс. Калаштын табылган туукизи керегинде, онойдо ок

аштын культуразы керегинде jетирулерди темдектедис.

Баштапкы этап: ашты отургызадылар,бу этапта коп башка-башка

профессиялу улус иштенет.Темдектезе: шоферлор аш уренди отургызар jерге

тартып jат. Трактористтер jерди суруп , ашты отургызадылар. Агроном ашты

качан отургызар, кандый jерде отургызарын темдектейт.

Экинчи этап: кускиде аш бышкан кийнинде, оны jууры. Бу ишти

комбайнерлор будурип jат. Олорго шоферлор болужат.

Учинчи этап: ашты кургадары.

Тортинчи этап: ашты арутап, кулур эдери.

Бежинчи этап: калаш быжырар jерде (пекарняда)коп улус иштенет. Ринаттын

эjези ол улусла таныштырды.Олор лаборанттар, пекарьлар, кондитерлер,

технологтор ло о .о. Бу улус jузун-jуур калаштар ла кондитерский эдимдер

быжырат.

Шинжу иштин турултазында айдарга jарар, калаш будурери – ол jаан уур-куч

иш, оны будурерге коп башка-башка профессиялу улус туружат. Кажызы ла

учурлу ла керекту иш будурет. Бистин тургускан гипотезабыстын чын

болгоны jарталды.

Туп-шуулте:

Калаш будурери- ол канча –канча этаптан турган процесс;

Калаш будуреринде башка-башка профессиялу улус туружат;

Ринаттын эjези калаш будуреринин туружаачызы болуп jат;

Калашты калас jерге таштарга jарабас, оны чеберлеер керек.

МБОУ «Кош-Агаштын текши тос уредулу школы»

Шинжу проект

«Кадын суу»

Автор: Матыева Элина,

3 «в» класстын уренчиги

Шинжу иштин башкараачызы:

Баданова Айас Анатольевна

Кош-Агаш jурт.

2013 j.

Проекттин темазы: «Кадын суу»

Амадузы: Кадын суу бистин jадын-jурумиске кандый камаанын jетирет.

Оок амадулар:1. Кадын суу керегинде jетирулер табып, ширтеери.

2. Алтай Республиканын jонына Кадын суу кандый тузазын jетирет.

3. Jууп алган jетирулерди туп-шуултеге экелери.

Шинжунин объекти: Кадын суу.

Гипотеза: Кадын суу бистин jадын-jурумиске тузазын jетирет бе?

Проекттин будуми: кыска ойдин туркунына будурери.

Методтор:

-литературалар кычырары;

— бойы шиндеери.

Проекттин болуктери

Кадын суу керегинде.

Керекту литератураны ширтеп, Кадын керегинде jетирулер jууп алдыс.

Кадын- Республика Алтайдын тос суузы болуп jат .Кадын деп сос алтай

сос болуп jат. Ол уй кижи эмезе кыс бала деп темдектелет. Онойдо ок бу

jебрен турк тилден «катын» («река») деп кочурилет.

Кадын суунын узуны 688 км.Ол Уч-Сумердин Геблер деп тош монкузинен

агып баштайт. Бастыра суунын аккан jерлеринен корзо, Кадын уч болукке

болинет: ороги Кадын, суунын агып баштаган jерине ала Кокса деп сууга

jетире, узуны 210 км., орто Кадын Коксы деп суунын оозынан ала

Сумульты деп сууга jетире узуныла 200 км, алдыгы Кадын узуныла 280 км,

Сумульты деп суунан ала Бий деп суула кожулган jерине jетире.

Кадын суу Бий суула 19 км Бийсктен ыраагында биригип, Обь деп суу

боло берет.Сибирьде эн ле jаан суу болуп jат.

Кадынга 254 суу агып кожулат. Узуны 708 км. Тос агып кожулып

турган суулар: Кокса(узуны 179км), Мульта (узуны 30 км),Кураган (узуны

51 км),Кучерлу (50 км), Аргут (232 км), Чуй (320 км), Урсул (119 км), Кадрин

(95 км), Иш суу (162 км).

Кадын суунын тузазы.

Кадын суунын бассейнинде 800 jуук тош монкулер бар.Ол тош

монкулердин суузы Кадынга агып, jаан учурын берет. Сростки деп

деремне jыл туркунына 626 м3/с суу алып тузаланат.

Кадын 4 млн кВт ийде-кучту, ол jыл туркунына 31 млрд кВт

электроэнергия берет.Онон улам Чемал аймакта кичинек ГЭС

туткандар. Ол биске коркышту jаан тузазын jетирет.

Кадыннын jарадында ар-буткеннин jаражын корорго, ыраак jерлерден

коп айылчылар келип jат. Олор амырап, Кадын сууда кемеле агып, база

коп тузазын jетирет.

3.Jилбилу jетирулер.

Сооjын «Кадын ла Бий»

Озо-озо озодо Оон ло Кадын деп эмеген- обогон улус jуртаган. Оон-

обогони; jобош кылыкту, топ санаалу,тудунар-кабынар эр болгон.

Кадын кыс та кижи болзо, jе кылык-jаны кату, оп-соп тудумду,обогонин

де бийлеп ийгедий болгон.

Оон эбиреде тайга-тажын байлап, олорло эпту-jопту jуртаган. А Кадын

дезе ондый эмес.

Оон уйинин кылыгын тузедип болбой турганын коруп, буурыл башту

монкулер мынайда айдышты: «Оон ло Кадын, маргаан эдигер.

Тундукте Бабырган тайганын ары jанында, ак чолдо сок jаныс межелик

бар. Ого кем озо jедер- ол кижи бий болзын. Jендирткен кижи эжине

удура сос айтпас,оны тооп jурер болзын.»

Оон ло кадын буурыл монкулердин созин аjаруга алып, маргаанды

баштап ийдилер. Тайга-таш jымжак-jуректу Ооннин jолынан туура

тургулап, маарганды ойноп алзын деп, болужып тургулайт. А кту

кылыкту Кадынга олор онотийин буудак эткилейт.

Кадын канча тайга-ташты jара согуп, Бабырганга jедип келзе, ол ого

каткырды: «обогонин туку качан межеликке jедип, сени сакып отуры».

Кадын ачынган бойынча, Бабырганды тажыды. Арга jокто мынайда

айтты: «Мен эмди тегин кижинин уйи эмес, бий кижинин

эмегени болуп калдым».

Шак ла мынайып, Кадыннын обы jоголгон. Кадын ла Бий биригип,

Оп (Обь) деп адалала, тундук Тошту тениске уулана берди.

Турултазы:

Тургускан гипотезага jеттис, Кадын суу чындап ла Алтай

Республиканын эл-jонына тузазын jетирет. Электроэнергия берет,

суузын тузаланадыс. Кадынды jараттай турган ар-буткени база jаан

тузазын jетирет.

Онойдо ок Кадын керегинде сооjын кычырып, алтай калыгыстын оос

чумделгезинин байы ла jаражыла оморкойдыс.

МБОУ «Кош-Агаштын текши тос уредулу школы»

Проект «Иштенкейдин колы ус,

Иштенбестин тили ус»



Страницы: 1 | 2 | Весь текст




sitemap
sitemap